Cynghorydd Tim Thomas

Hysbysiad o Gynnig: Diogelu Meysydd Chwaraeon a Chaeau Chwarae (Rheoli C?n)

Mae’r Cyngor hwn yn nodi:

•           Ar hyn o bryd mae Cyngor Bwrdeistref Sirol Pen-y-bont ar Ogwr yn adolygu ei Orchmynion Diogelu Mannau Cyhoeddus (PSPOs) gyda golwg ar reoli c?n, er mwyn sicrhau bod mannau cyhoeddus yn parhau i fod yn ddiogel ac yn lân.

•           Arweiniodd digwyddiad difrifol diweddar ym Mharc Pandy, yn ymwneud â chwaraewr Clwb Rygbi Tondu, at dderbyniad brys i'r ysbyty a thriniaeth feddygol ddwys oherwydd haint a achoswyd gan faw ci a adawyd ar faes chwaraeon wedi ei farcio.

•           Mae problemau parhaus tebyg gyda ch?n yn baeddu meysydd chwaraeon a chaeau chwarae plant yn achosi peryglon sylweddol i iechyd, gan gynnwys heintiau bacterol difrifol a thocsocariasis, yn enwedig i blant a’r rheiny sy’n cymryd rhan mewn chwaraeon.

Mae’r Cyngor hwn yn credu:

•           Er bod y mwyafrif helaeth o berchnogion c?n yn gyfrifol, mae gweithredoedd lleiafrif bach yn achosi risg annerbyniol i iechyd a diogelwch clybiau chwaraeon, pobl ifanc, a'r gymuned ehangach.

•           Er mwyn amddiffyn cyfleusterau gemau a chwarae pwrpasol tra’n dal i gwrdd ag  anghenion perchnogion anifeiliaid anwes lleol, mae angen ffiniau cliriach a llymach o ran cyfyngu ar g?n yn baeddu mewn mannau hamdden egnïol.

Mae’r Cyngor hwn yn penderfynu:

1.         Diwygio'r Gorchymyn Diogelu Mannau Cyhoeddus arfaethedig er mwyn ei gwneud yn orfodol cadw c?n ar dennyn bob amser wrth fynd â hwy am dro ger caeau chwarae a meysydd chwaraeon, a'u gwahardd yn llym rhag baeddu o fewn unrhyw gae chwarae plant caeedig sy'n eiddo i'r cyngor a meysydd chwaraeon wedi eu marcio.

2.         Lansio prosiect peilot ym Mharc Pandy i sefydlu man "rhedeg rhydd" wedi'i ddynodi'n glir ac wedi'i ffensio'n ddiogel lle gall perchnogion c?n cyfrifol ollwng eu c?n oddi ar dennyn yn ddiogel, gan gydbwyso anghenion clybiau chwaraeon a pherchnogion anifeiliaid anwes.

3.         Adolygu llwyddiant cynllun peilot Parc Pandy ar ôl 12 mis i asesu a ddylid cyflwyno mannau penodol oddi ar dennyn mewn parciau eraill ar draws y fwrdeistref sirol ochr yn ochr â'r cyfyngiadau hyn sydd wedi eu targedu.

Cynghorydd Freya Bletsoe

Yng Nghymru, mae'r system Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach yn cael ei gweinyddu gan Lywodraeth Cymru drwy bwerau datganoledig. Yma yng Nghymru, os yw'ch busnes yn gweithredu o eiddo sydd â Gwerth Ardrethol hyd at £6,000, mae'r busnesau'n gymwys i dderbyn rhyddhad 100%. Os oes ganddo Werth Ardrethol rhwng £6,001 a £12,000, mae'r rhyddhad hwnnw'n cael ei leihau o 100% i lawr i 0%. Yn olaf, os yw'r Gwerth Ardrethol dros £12,000, yna nid oes Rhyddhad Ardrethi Busnes ar gael o dan y cynllun penodol hwn.

Fodd bynnag, os ydych chi'n gweithredu'r un busnes yn Lloegr, gallech hawlio Rhyddhad Ardrethi Busnes 100% am Werth Ardrethol yr eiddo hyd at £12,000 ac yna caiff ei ryddhad wedi'i leihau o 100% i 0% ar gyfer Gwerthoedd Ardrethol rhwng £12,001 a £15,000.

Mae'r gwahaniaeth hwn rhwng Cymru a Lloegr yn ffactor sy'n cyfrannu at pam mae ein stryd fawr a'n busnesau bach yn ein Sir yn cael trafferth. Gallai trethi sy'n cael eu talu i Lywodraeth Cymru ar hyn o bryd fod yn talu am gyflogau aelodau staff ychwanegol, am fuddsoddi mewn stoc newydd neu hyd yn oed dalu cyflog byw gwirioneddol i'n siopwyr gweithgar a pherchnogion busnesau bach am y gwaith caled y maent yn ei wneud i redeg eu cwmnïau.  Mae gwybodaeth gan ystadegau'r Adran Gwaith a Phensiynau yn dangos o blith pobl hunangyflogedig sy’n hawlio Credyd Cynhwysol, fod rhwng 2-4% o'r rhai sy'n hawlio hyn yn rhestru eu prif waith fel "Manwerthu/gwerthiannau". Mae hyn wedyn yn ychwanegu pwysau ar ein Gwladwriaeth Les.  Mae angen i ni weithredu fel Cenedl, ac mae angen i ni sicrhau bod y rhai sy'n gweithio yn ein Canol Trefi a Chanol Trefi ledled Cymru yn gallu ennill bywoliaeth, yn hytrach na thalu treth ar fasnachu sy'n anghytbwys o'i gymharu â'r rhai sy'n gweithredu dros y ffin yn Lloegr. Mae yna hefyd anghyfartaledd mewn trethi ar gyfer busnesau bach a chanolig sydd ag ôl troed sgwâr llai na'r cewri corfforaethol sy'n masnachu o siopau llawer mwy hefyd.  Nid yw siopau mawr yn talu'r un swm trethiant fesul troedfedd sgwâr ag y mae siop annibynnol fach gan eu bod hefyd yn y bôn yn cael rhyddhad graddedig oherwydd sut mae'n cael ei gyfrifo ac mae hyn yn golygu unwaith eto bod siopwyr bach annibynnol yma yn ein trefi ym Mhen-y-bont ar Ogwr a ledled Cymru yn cael eu cosbi'n anghymesur.

Byddwn ni fel Cynghorwyr sy'n cynrychioli siopwyr bach a pherchnogion busnesau, eisoes yn gwybod y pwysau ariannol y maent yn eu hwynebu bob mis ac yn deall yn llawn yr anghydraddoldebau hyn y maent yn eu hwynebu o ddydd i ddydd i gadw eu busnesau ar agor. Felly, rydym yn gwneud popeth y gallwn i gefnogi ein heconomi leol.

Yn eu maniffesto etholiad 2026, dywedodd Plaid Cymru sydd bellach yn Llywodraeth Cymru, "Bydd llywodraeth Plaid Cymru yn torri trethi busnes i fusnesau yng nghanol ein trefi – gan leihau ardrethi'r stryd fawr wrth sicrhau bod manwerthwyr y tu allan i'r dref yn talu eu cyfran deg"

Felly, cynigiaf fod y Cyngor hwn yn nodi:-

Mae busnesau bach, annibynnol sy'n gweithredu ar ein Stryd Fawr yn talu lefel anghymesur o ardrethi busnes, o'i gymharu â busnesau mawr y tu allan i'r dref a'r rhai sy'n gweithredu ar y Stryd Fawr yn Lloegr

Mae busnesau bach, annibynnol yn rhan annatod o'n cymuned a'n heconomi, gan sicrhau economi gylchol sy'n galluogi bywiogrwydd a chynaliadwyedd

Rhaid trin ein Stryd Fawr yn gyfartal â datblygiadau y tu allan i'r dref i helpu i sicrhau ein bod yn cynnal ein Canol Trefi eiconig a hanesyddol.

Cynigiaf hefyd fod y Cyngor hwn yn penderfynu:-

 Ysgrifennu i Lywodraeth newydd Cymru yn gofyn iddi gydnabod yn ffurfiol y gwahaniaeth mewn perthynas â gweinyddu Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach o'i gymharu rhwng Cymru a Lloegr. Hefyd i gydnabod yr heriau sy'n wynebu Siopau'r Stryd Fawr a busnesau bach yn Sir Pen-y-bont ar Ogwr mewn perthynas ag Ardrethi Busnes sy’n berthnasol iddynt drwy system Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach a weinyddir gan Lywodraeth Cymru. Cynigiaf ofyn i Lywodraeth Cymru ymrwymo i gynnal adolygiad llawn o sut mae'r system Rhyddhad Ardrethi i Fusnesau Bach yn cael ei chyfrifo a'i gweinyddu ar gyfer busnesau sy'n gweithredu yng Nghymru.

 Yn ail, i'r Arweinydd hefyd ysgrifennu at CLlLC i ofyn iddynt ddechrau sgwrs rhwng pob un o'r 22 Awdurdod Lleol i sicrhau bod y mater yn cael ei drafod ledled Cymru a cheisio cynrychiolaeth i Lywodraeth Cymru gan yr holl Awdurdodau Lleol yng Nghymru ar y mater pwysig hwn.